Depozito İade Sisteminin Faydaları Nelerdir?

Üretilen atıklara parasal bir değer kazandırmak, özellikle plastik ve e-atık gibi kritik alanlarda farkındalığın artmasını sağlar. Tüketiciler, atıklarını doğru şekilde teslim ettiklerinde ekonomik bir karşılık alacaklarını bildiklerinde daha bilinçli hareket eder. Bu noktada Depozito İade Sistemi önemli bir teşvik mekanizmasıdır. ABD’de bir üniversitenin kafeteryasında uygulanan sistemde, öğrenciler satın aldıkları yiyecek kaplarını makineye iade ederek bir sonraki alışverişlerinde kullanabilecekleri indirim kuponu kazanmıştır. Bu uygulama hem kampüs genelinde geri dönüşüm bilincini artırmış hem de işletme için ek bir müşteri motivasyonu oluşturmuştur.

Atıkların kaynağında ayrıştırılamaması ise geri dönüşüm ekosistemindeki en büyük darboğazlardan biridir. Bu sorunun çözümü için tüketiciyi sistemin aktif bir parçası haline getirmek gerekir. Depozito İade Sistemi, geri kazanımı teşvik eden yapısıyla atık yönetiminde sürdürülebilir ve etkili bir çözüm sunar. Önümüzdeki dönemde geri dönüşüm süreçlerinin başarısı, tüketicilerin bu sisteme ne kadar entegre edildiğine bağlı olacaktır.

Bir ürün satın alındıktan sonra üreticinin, o ürünün kullanım ömrü sonunda nasıl bertaraf edileceği üzerinde sınırlı bir kontrolü vardır. İşte bu noktada Depozito İade Sistemi markalar için güçlü bir çözüm sunar. DRS, tüketicileri atıkları doğrudan çöpe atmak yerine sisteme geri kazandırmaya teşvik eden etkili bir mekanizmadır. Örneğin ambalaj kağıdı, plastik şişe veya pipet gibi ürünler çoğu zaman ayrıştırılmadan çöpe atılır ve düzenli depolama sahalarına gider. Oysa elektronik atıklar, yani e-atıklar, evlerde ve ofislerde birikir ve aslında değerli bileşenler içerdiği için geri dönüştürülebilir niteliktedir.

Samsung, Apple ve diğer büyük elektronik üreticileri geri alma ve değişim programlarıyla tüketicileri geri dönüşüm sürecine dahil etmeye yönelik uygulamalar geliştirmiştir. Bu yaklaşımın daha sistematik bir versiyonu olan Depozito İade Sistemi ise tüketicinin plastik veya benzeri atıkları parasal bir depozito karşılığında iade etmesini teşvik eder. Böylece hem markalar geri kazanım oranlarını artırabilir hem de tüketiciler ekonomik motivasyon sayesinde geri dönüşüm sürecine aktif şekilde katılım sağlar.

Reloop’un Global Deposit Book 2020 raporuna göre, Depozito İade Sistemi uygulanan ülkelerde geri dönüşüm oranları dikkat çekici biçimde artış göstermiştir. Birçok perakende iade programında yüzde 85’in üzerinde geri dönüşüm oranına ulaşılmıştır. Avrupa ülkeleri içecek kaplarında yüzde 91 geri kazanım oranı kaydederken, Avustralya yüzde 86 seviyesine ulaşmıştır. Litvanya’da ise sistemin uygulanmasından yalnızca iki yıl sonra toplama oranı yüzde 34’ten yüzde 94’e yükselmiştir. Avrupa Birliği, 2025 yılına kadar içecek şişelerinde yüzde 90 geri dönüşüm ve geri kazanım oranına ulaşmayı hedeflemekte ve bu hedef doğrultusunda Depozito İade Sistemi’ni en etkili çözüm olarak görmektedir. Birleşik Krallık da içeceklerden alınan ek depozito bedeli ile sistemi devreye alarak geri dönüşüm ekosisteminde güçlü bir adım atmıştır.

DRS’nin Hindistan gibi büyük nüfuslu ülkelerde yaygınlaşması, geri dönüşüm oranlarını artırmanın yanı sıra atık ayrıştırma alışkanlığının yerleşmesine de katkı sağlayacaktır. Kentsel yerel kuruluşlar, topluluklar ve markalar tarafından desteklenen sistemler, geri kazanım üzerinde daha geniş ölçekli ve kalıcı etkiler yaratabilir. Özellikle küresel pandemi döneminde tüketici katılımının azalması nedeniyle geri dönüşüm oranlarında düşüş yaşanmıştır. Bu noktada dijital çözümler devreye girerek süreci kolaylaştırmaktadır. Recykal’in geliştirdiği mobil uygulama tabanlı sistemler, tüketicilere tek dokunuşla atık toplama hizmetine erişim imkanı sunarken, markalar ve toplu atık üreticileri için de toplanan atıkların doğru kanallara yönlendirilmesini sağlayan alternatif çözümler üretmektedir.

Birçok kişi içecek şişelerini ve ambalaj atıklarını tükettikten sonra doğaya bırakabiliyor. Oysa atığa ekonomik bir değer kazandırıldığında bu davranış değişebiliyor. Geçmişte atıkların para karşılığında toplanması nasıl etkili olduysa, günümüzde teknolojik altyapıyla desteklenen Depozito İade Sistemi de geri kazanım kültürünü yeniden güçlendirme potansiyeline sahiptir. Özellikle turistik bölgeler, plajlar ve hassas alanlarda uygulanan DRS modelleri, doğaya bırakılan atık miktarını ciddi ölçüde azaltabilir. Benzer uygulamalarda park ve kamusal alanlardaki çöp miktarının belirgin şekilde düştüğü görülmüştür.

Ayrıca uygunsuz e-atık bertarafı hava, su ve toprak kirliliğine yol açarak çevre üzerinde kalıcı zararlar oluşturur. Bu nedenle e-atık geri dönüşümü zorunlu bir ihtiyaçtır. Depozito iade programları ve EPR çerçevesi gibi sistemler, tüketici, marka ve kamu için kazanım sağlayan sürdürülebilir bir model sunar. Teknoloji destekli, uygulama tabanlı ve erişilebilir çözümlerle geri kazanım sürecini kolaylaştırmak ve kurumlar için ölçülebilir çevresel ve ekonomik fayda üretmek mümkündür. Bu dönüşümü başlatmak için doğru zaman şimdi.